ซึ่งในระยะเริ่มแรกจะได้ผลิตภัณฑ์เป็นแอลกอฮอล์ สังเกตุได้จากมีกลิ่นฉุน มีแก๊ซเยอะ ระยะต่อมาได้ผลิตภัณฑ์เป็นน้ำส้มสายชู (รสเปรี้ยว กลิ่นเปรี้ยวหอม) อีกระยะหนึ่งเป็นยาธาตุ (รสขม เปรี้ยวขม กลิ่นหอมคงที) ในที่สุดก็ได้เป็นน้ำหมักชีวภาพ (ที่เราเรียกว่าน้ำเอ็นไซม์) ซึ่งใช้เวลาหมักขยายประมาณ 2 ปีขึ้นไป แต่กรณีจะนำไปดื่มกิน ควรผ่านการหมักขยายเป็นเวลา 6 ปีขึ้นไปจะให้คุณค่าของสารอาหารดีกว่า ตลอดจนแอลกอฮอล์ต่ำเพียงพอที่ไม่ก่อให้เกิดอันตราย
ไวน์ (WINE) เป็นเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ได้จากการหมักองุ่น (ไวน์แดงทำจากองุ่นแดง ไวน์ขาวทำจากองุ่นเขียว) โดยกระบวนการหมักต้องการผลิตภัณฑ์คือ แอลกอฮอล์ และจะใช้เชื้อยีสต์บริสุทธิ์ เช่น แชคคาโรมัยซีส (Saccharomyces cerevisiae ) เป็นเชื้อตั้งต้น เพื่อควบคุมกระบวนการหมักให้เปลี่ยนน้ำตาลเป็นแอลกอฮอล์ กับแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งทั้งกระบวนการหมักต้องควบคุมเชื้อ และความสะอาด ทั้งผลไม้ น้ำตาล และ ภาชนะ จะผ่านการฆ่าเชื้อก่อนทุกขั้นตอน
สรุปว่า น้ำหมักชีวภาพ (เอนไซม์) กับไวน์ต่างกัน ทั้งเจตนาในการหมัก เพื่อจะให้ได้ผลผลิต กระบวนการหมัก การควบคุมเชื้อจุลินทรีย์และความปลอดภัยในการบริโภค
น้ำหมักชีวภาพ (น้ำเอนไซม์) แบ่งตามการใช้งานได้เป็น 2 ประเภท คือ
1. ใช้อุปโภค หรือใช้ภายนอก ได้แก่ น้ำยาซักผ้า น้ำยาล้างจาน สบู่น้ำ แชมพูสระผม น้ำยาล้างรถ น้ำยาดับกลิ่น ปุ๋ยน้ำ แก้สิวฝ้า น้ำยาบ้วนปาก ฯลฯ
2. ใช้บริโภค หรือใช้ภายใน ได้แก่ น้ำหมักชีวภาพ(น้ำเอนไซม์)ใช้ดื่มกิน สมุนไพรหมักใช้เป็นยา ฯลฯ
ปัญหาของน้ำหมักชีวภาพ ส่วนใหญ่จะเป็นเรื่องการนำไปดื่มกิน เมื่อได้น้ำหมักชีวภาพ ในขั้นต้น (ระยะการหมักเพียง 3, 6, 9, 12 เดือน) แล้ว นำไปดื่มกิน เนื่องจากความรู้ที่ไม่ชัดเจน และมีการเผยแพร่ทางสื่อต่างๆ หรือการผลิตเพื่อเน้นการขาย แม้เอนไซม์ที่ได้เหล่านั้น จะมีคุณสมบัติช่วยในระบบการย่อย และการขับถ่ายดีขึ้นก็ตาม แต่น้ำหมักชีวภาพ (น้ำเอนไซม์) ในช่วงนี้มีสภาพเป็น แอลกอฮอล์ และมีแอลกอฮอล์อยู่มาก (คล้ายไวน์) สังเกตได้โดยการดมกลิ่น ชิมรส ถ้าดื่มแล้วมีอาการร้อนวูบวาบ ลงท้องแล้ว ตีกลับขึ้นหัว กระจายไปทั่วตัว ตั้งแต่ครั้งแรกที่ทาน หรือทำให้บางคนมีอาการมึนงงหรือปวดหัว อาจเป็นสาเหตุว่ามีแอลกอฮอล์ปนเปื้อนอยู่ได้
ผลเสียของการดื่มน้ำหมักชีวภาพแบบเข้มข้นที่เกิดขึ้น ทำให้ฟันผุกร่อน เนื้อฟันบาง เพราะน้ำหมักชีวภาพ (เอนไซม์) มีสภาพเป็นกรดสูง วัด pH ได้ 3-4 กรดจะกัดกร่อนเนื้อฟัน (แคลเซียม) ทำให้ฟันเสียได้ ฉะนั้นการดื่มกินน้ำหมักชีวภาพ (เอนไซม์) แบบเข้มข้นจึงควรหลีกเลี่ยง เราควรผสมน้ำเปล่าให้เจือจางก่อน น้ำหมัก ชีวภาพ (เอ็นไซม์) 1 ช้อนโต๊ะ ต่อน้ำ 1 แก้ว (ลองนึกเปรียบเทียบกับปุ๋ยน้ำหมักชีวภาพ เวลาเราใช้รดน้ำต้นไม้ จะผสมน้ำให้เจือจาง 500 - 1,000 เท่า ถ้าใช้รดต้นไม้แบบเข้มข้น ต้นไม้จะเฉาตาย)
การทำน้ำหมักชีวภาพ ไม่ใช่เรื่องยากค่ะ แต่ต้องอาศัยเวลา และความอดทน ที่สำคัญน้ำหมักชีวภาพไม่มีสูตรที่ตายตัว เราสามารถทดลองทำปรับเปลี่ยนวัตถุดิบให้เหมาะสมกับสภาพร่างกายหรือท้องถิ่นของเรา เพราะสภาพแวดล้อมแต่ละท้องถิ่นมีความแตกต่างกัน มีความต้องการการดูแลที่แตกต่างกัน น้ำหมักชีวภาพจึงจำเป็นต้องมีความแตกต่างกันตามท้องถิ่น.
ดังนั้น มาทำน้ำหมักชีวภาพใช้กันนะค่ะ เริ่มต้นจากภายนอกก่อน เมื่อมีความเชี่ยวชาญและเข้าใจถึงธรรมชาติการหมักแล้ว ค่อยมาทำน้ำหมักเอนไซม์ใช้ภายในกันนะค่ะ