ตามศาสตร์การดูแลสุขภาพของแพทย์แผนจีน กล่าวไว้ว่า ร่างกายมนุษย์ประกอบด้วยธาตุ หยิน (เย็น) และหยาง (ร้อน) จึงต้องอยู่กันอย่างสมดุล ร่างกายจึงจะมีสุขภาพที่ดี
ถ้ารู้จักเลือกกินอาหารที่เข้ากัน ระบบต่างๆ ในร่างกายก็จะทำหน้าที่ได้เต็มที่ สามารถดูดซึมอาหาร เผาผลาญ และขับของเสียได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งส่งผลต่อความสมดุลของร่างกายและจิตใจ
อาหารประเภทแป้ง
- ห้ามกินกับน้ำตาล เพราะน้ำตาลจะไปป้องกันการผลิตเอนไซม์ไทอะลิน ที่ทำหน้าที่ย่อยแป้ง
- ห้ามกินกับอาหารที่มีฤทธิ์เป็นกรดจำพวกผลไม้รสเปรี้ยว เพราะความเป็นกรดจะไปขัดขวางการหลั่งเอนไซม์ไทอะลิน
อาหารประเภทโปรตีน
- ห้ามกินกับไขมัน หรือน้ำตาลมาก ๆ เพราะโปรตีนจะไปทำให้ระบบการดูดซึมน้ำตาลช้าลง และไขมันจะไปขัดขวางการย่อยโปรตีน
- ห้ามกินกับกรดจำพวกผลไม้รสเปรี้ยวในมื้อเดียวกัน เพราะ กรดจะไปกำจัดการหลั่งของน้ำย่อยเป๊ปซิน ซึ่งทำหน้าที่ย่อยโปรตีน
- ห้ามกินร่วมกับแป้ง เพราะมีความเป็นกรดด่างต่างกันมาก จะไปขัดขวางการย่อยของกัน
หากจำเป็นต้องทานร่วมกันในมื้อเดียว ให้เว้นระยะการรับประทานอย่างน้อย 30 นาที หรือลดความเข้มข้น ใส่แต่เพียงเล็กน้อยเท่านั้น
นอกจากอาหารที่ไม่ควรรับประทานร่วมกันแล้ว อาหารที่มีฤทธิ์ร้อนมาก ก็ไม่เหมาะกับผู้ป่วยอีกด้วย แต่หากคุณต้องทานอาหารที่มีฤทธิ์ร้อน คุณก็ควรทานอาหารที่มีฤทธิ์เย็นเข้าไปช่วยในการปรับฤทธิ์ด้วย เพื่อให้ร่างกายสมดุลกัน ตามหลักของหยินและหยาง
อาหารที่มีฤทธิ์ร้อน ล้วนเป็นอาหารที่ผ่านการปรุงแต่ง มีรสเค็มจัด เปรี้ยวจัด มันจัด เผ็ดจัด ฝาดจัด และขมจัด หรืออาหารที่ผ่านความร้อนเป็นเวลานาน เช่น ทอด ย่าง ต้ม ตุ๋น หลาย ๆ ครั้ง หรือเอามาอุ่นแล้ว อุ่นอีก
ตัวอย่างวัตถุดิบที่มีฤทธิ์ร้อน
ผลไม้ฤทธิ์ร้อน ได้แก่ ฝรั่ง ขนุนสุก ลิ้นจี่ เงาะ ลำไย ทุเรียน น้อยหน่า สละ ส้มเขียวหวาน กล้วยไข่ กล้วยหอม มะตูม ละมุด กล้วยปิ้ง เสาวรส มะเฟือง มะปราง มะขามหวาน สมอพิเภก มะม่วงสุก ลูกยอ กระเจี๊ยบแดง ระกำ มะละกอสุก องุ่น เป็นต้น
ผักฤทธิ์ร้อน ได้แก่ กระชาย กะเพรา ยี่หร่า โหระพา พริก แมงลัก ต้นหอม หอมใหญ่ หอมแดง กระเทียม ผักชี พริกไทย ขิง ข่า ขมิ้น ไพล ใบมะกรูด ตะไคร้ คะน้า แครอท บีทรูท กะหล่ำปลี ดสมจีน ลูกตำลึง กระเฉด เม็ดบัว ถั่วพู เป็นต้น
โปรตีนที่มีฤทธิ์ร้อน ได้แก่ เนื้อ นม ไข่ เห็ดโคน เห็นหอม ถั่วดำ ถั่วลิสง เต้าเจี้ยว โยเกิร์ต น้ำปลา
ไขมันทุกชนิดมีฤทธิ์ร้อนทั้งนั้น
การปรุงอาหารให้ได้ฤทธิ์เย็น เพื่อแก้สภาวะร้อนเกินในร่างกาย คือ การใช้วัตถุดิบ ที่มีฤทธิ์ร้อนไม่เกิน 30% ของอาหารทั้งหมด รวมทั้งการใช้ไฟก็ใช้ไฟกลาง ปรุงแค่สุก ไม่ต้องให้มากเกินไป ตลอดจนปรุงรวมกับวัตถุดิบที่มีฤทธิ์เย็น หรือทานร่วมกับผัก ผลไม้ และโปรตีนที่มีฤทธิ์เย็น
ตัวอย่างวัตถุดิบที่มีฤทธิ์เย็น
ผลไม้ฤทธิ์เย็น ได้แก่ มังคุด แตงโม แตงไทย แคนตาลูป สับปะรด ส้มโอ ส้มเกลี้ยง กล้วยน้ำว้าห่าม กล้วยหักมุก แก้วมังกร กระท้อน ลูกหยี เชอร์รี่ไทย สมอไทย ชมพู่ มะยม มะขวิด มะละกอดิบ มะม่วงดิบ มะม่วงห่าม มะขามดิบ หมากเม่า น้ำมะนาว น้ำมะพร้าว ลูกท้อ แอปเปิ้ล สาลี่ สตอร์เบอรี่ ทับทิมขาว เป็นต้น
ผักฤทธิ์เย็น ได้แก่ ผักบุ้ง ตำลึง ผักหวานบ้าน บวบ ฟัก แฟง มะละกอดิบ พญายอ ก้านกล้วย กล้วยดิบ ยอดฟักข้าว ยอดฟักแม้ว หญ้าปักกิ่ง กะหล่ำดอก มะเขือเทศ ถั่วงอก มะรุม ว่านหางจระเข้ ย่านาง ฮว่านง็อก ย่านางขวาว ผักติ้ว มังกรหยก ดอกฟักทอง ฟักทองอ่อน ดอกแค ใบมะยม ส้มกบ ข้าวโพดอ่อน ใบมะขาม ใบส้มป่อย ส้มเสี้ยว ผักกาดแก้ว ผักเครส ผักวอเตอร์เครส ถั่วงอกทุกชนิด
โปรตีนฤทธิ์เย็น ได้แก่ ถั่วขาว ถั่วเขียว ถั่วเหลือง เห็ดฟาง เห็ดนางฟ้า เห็ดหูหนู เห็ดลม เห็ตาโล่ เห็ดตีนตุ๊กแก
คาร์โบไฮเดรตฤทธิ์เย็น ได้แก่ น้ำตาล ข้าวขาว เส้นขาว วุ้นเส้น เป็นต้น ส่วนข้าวกล้องเป็นข้าวที่มีสารอาหารมาก แต่มีฤทธิ์ร้อน ให้กินผสมกับข้าวกล้องเหลือง หรือข้าวซ้อมมือที่มีฤทธิ์กลางถึงเย็น
หากคุณเรียนรู้เกี่ยวกับอาหารและวัตถุดิบแต่ละชนิดที่นำมาปรุงอาหาร หรือที่คุณรับประทานเข้าไปว่ามีฤทธิ์ส่งผลต่อร่างกาย ร้อน หรือ เย็น จะทำให้คุณสามารถปรับสมดุลภายในร่างกายได้ เพื่อดูแลสุขภาพของคุณ
หากคุณรู้ว่า วันนี้คุณทานอาหารที่มีฤทธิ์ร้อนมากไป คุณก็ควรหาอาหารฤทธิ์เย็นทานเพื่อปรับสมดุล หรือคุณทานอาหารที่มีฤทธิ์เย็นเข้าไปมากเกิน คุณก็ควรดื่มหรือทานอาหารฤทธิ์ร้อนเข้าไปเพื่อให้สมดุล เมื่อคุณปฏิบัติได้ดังนี้แล้ว ร่างกายคุณก็จะแข็งแรง ปราศจากโรคภัย